Arbo apps voor veiligheid en gezondheid werken

Een verkenning naar Arbo-Apps

In het leven van alledag heeft het gebruik van smartphones een enorme vlucht genomen. Van alle Nederlanders beschikt bijna zeventig procent over een smartphone. Maar hoe zit het met de beschikbaarheid en bruikbaarheid van smartphones en softwareapplicaties, arbo apps, op het terrein van veiligheid en gezondheid op het werk? Een mooie en uitdagende vraagstelling voor een afstudeerscriptie vond Ronald Hoevers, in het kader van zijn opleiding Hogere Veiligheidskunde (HVK) aan de PHOV. In dit artikel beschrijft hij de resultaten van zijn onderzoek.

De scriptiebeoordelingscommissie stemde enthousiast in met deze vernieuwende weg van veiligheidskundig onderzoek. Een artikel in het blad Elsevier over medische apps reikte mij, enkele weken later, op een presenteerblaadje mijn scriptietitel aan. Smartphone als dokter werd Smartphone als arboprofessional. In mijn verkenning naar het gebruik van arbo apps bij de zorg voor veiligheid en gezondheid (arbeidsomstandigheden) op het werk stonden de volgende vragen centraal:

  • Bestaan er apps voor het gebruik in het kader van de zorg voor arbeidsomstandigheden: arbo-apps?
  • Worden smartphones, tablets en apps gebruikt door arboprofessionals bij de uitoefening van hun werk?
  • Hebben deze mobiele en technologische ontwikkelingen effect op de inhoud en uitvoering van het werk als arboprofessional?
  • Zijn er regels of richtlijnen voor het maken of gebruiken van arbo apps?
  • Wat zijn de kansen, belemmeringen en risico’s van deze mobiele technologische ontwikkeling.

Langdurig en veelvuldig afstruinen van het internet en applicatiewinkels (App Store van Apple en Google Play van Google), interviews met ontwikkelaars, een enquête onder arboprofessionals en enkele praktische meettesten moesten leiden tot antwoorden op de vragen.

Arbo apps

De zoektocht in de krochten van de online applicatiewinkels naar relevante arbo-apps (voor veiligheid en gezondheid op het werk) leverde er ruim honderd op die daarvoor speciaal ontwikkeld waren of, mijns inziens, bruikbaar voor zouden kunnen zijn. De gevonden arbo apps heb ik uiteindelijk op mijn website www.iArbo.nl geplaatst. De pagina’s over de arbo apps zijn gelabeld naar thema zoals het meten van geluid, informatie over gevaarlijke stoffen, inspecties/audits en beoordelen van fysieke belasting/ergonomie. Hoewel de lijst compleet lijkt, is hij verre van volledig. Naar schatting ligt het totale aantal arbo-apps rond 200. Het aantal arbo-apps is aardig maar echter een fractie van het aantal medische/ klinische apps voor de gezondheidszorgsector: naar schatting 13.000. Op www.iArbo.nl zijn geen app beoordelingen te vinden maar wel uitvoerige beschrijvingen en verwijzingen naar de App Store of Google Play of websites van app-ontwikkelaars. In de komende winter wordt www.iArbo.nl omgebouwd tot een nieuw platform waarin aandacht komt voor mobiele technologische ontwikkelingen in de zorg voor veiligheid en gezondheid op het werk. Schrijf je dus in voor de nieuwsbrief.

Enquête

Om een beeld te krijgen van het gebruik en de rol van arbo apps in de arbopraktijk is een online enquête uitgezet onder arboprofessionals. In de enquête van 45 vragen kwamen eveneens aan de orde: het verwachte effect op de inhoud van het werk (veranderende interactie met werknemers), de mening over regulering van apps en de gewenste rol van beroepsverenigingen in deze ontwikkelingen. De belangrijkste doelgroepen van de enquête waren de circa 500 arbeidshygiënisten en 2.500 veiligheidskundigen. In totaal hebben maar liefst 614 arboprofessionals de enquête ingevuld. De belangrijkste en opmerkelijkste conclusies zijn:

  • 80% van arboprofessionals geeft aan de smartphone en apps te gebruiken.
  • Bijna twee derde (circa 65%) van de geënquêteerde arboprofessionals kent een of meerdere specifieke arbo-apps.
  • Van arboprofessionals, die kennis hebben van het bestaan van arbo apps, gebruikt 35% ze actief en bewust, 35% test ze alleen uit en 30% gebruikt ze niet.
  • Omgerekend zet circa 25% van alle arboprofessionals arbo-apps bewust in (circa 2/3 van 35%).
  • De frequentie van het gebruik van arbo-apps ligt bij een kleine groep hoog: van arboprofessionals die kennis hebben van het bestaan van arbo-apps, gebruikt slechts 10% een arbo-app een keer of meerdere keren per dag. Ongeveer 50% geeft aan de arbo-apps een keer per week of maand te gebruiken. De resterende 40% gebruikt een arboapp een enkele keer per jaar.
  • Vrijwel iedere deelnemer vindt de betrouwbaarheid van arbo apps belangrijk maar 25 tot 50% let niet op betrouwbaarheidsaspecten van apps.
  • De invloed van arbo-apps op de inhoud van het werk van arboprofessional wordt merkbaar: 20 tot 25% is gewezen en 40% heeft gewezen op gegevens (informatie, meetresultaten) uit een arbo-app.
  • Ruim 80% van de arboprofessionals ziet graag dat beroepsverenigingen een rol op zich nemen in de ontwikkeling en gebruik van arbo-apps: beoordelend, recenserend of richtlijn gevend zijn.

Health-en-Saffety-jaarcongres

Regels voor ontwikkeling en gebruik apps

Op dit moment bestaat er geen Nederlandse specifieke wet- of regelgeving voor ontwikkeling van apps in het algemeen of arbo apps in het bijzonder. Alleen medische apps met een diagnosticerend karakter vallen onder de Wet op Medische Hulpmiddelen. In theorie zou daarvoor CE-markering moeten gelden. In praktijk is het nog niet zover, hoewel de Inspectiedienst voor Gezondheidszorg IGZ) in 2014 wel een nieuw actief beleid heeft in gezet. De Apps voor arboprofessionals zijn geen medische hulpmiddelen en hoeven niet te voldoen aan de Wet op de Medische Hulpmiddelen. Als een arboprofessional sensoren gebruikt om metingen te doen zoals naar verlichting of geluid heeft hij wel te maken met richtlijnen en normering (ISO-EN-NEN).

Sensoren

Door aanwezigheid van sensoren in smartphones is het meer en meer mogelijk om de smartphone als ‘meetinstrument’ in te zetten. Het is bijvoorbeeld mogelijk om de lichtsterkte van kunstverlichting en het geluidsniveau te meten. Daarnaast komen, in toenemende mate, externe meetsensoren op de markt die eenvoudig zijn te koppelen aan een smartphone. Kleinere ontwikkelaars bieden op het terrein van gezondheid en vitaliteit sensoren. Als Google en Apple met nieuwe draagbare middelen (wearables) en platforms komen zal deze technologische ontwikkeling een enorme boost krijgen. De ontwikkeling van deze mobiele sensortechnologie zal ook effect hebben op de manier waarop we met de zorg voor veiligheid en gezondheid op het werk gaan omgaan. Als we kijken naar sensoren bedoeld voor het “meten” van de (werk)omgeving, kwamen, afgelopen jaar bijvoorbeeld aparte meetsensoren op de markt voor: verschillende gassen, dampen, uv-straling, binnenklimaatparameters. Om deze reden zijn ook enkele vergelijkende praktijktesten uitgevoerd. De eerste praktijktesten tonen echter aan dat de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid redelijk is maar nog niet op het niveau zit van professionele meetapparatuur. Met een juiste interpretatie en kennis van deze beperkingen bieden ze al wel mogelijke kansen.

Kansen, belemmeringen en risico’s

Volledig vertrouwen op de mobiele meetsensoren is nu nog geen optie. De veronderstelling dat een meetsensor, voor de zekerheid, een “overschatting” maakt gaat ook niet op. Een houding van ‘hij zal wel veilig zijn afgesteld’ is onprofessioneel. Een arboprofessional die een meet-app gebruikt als indicatie voor nader onderzoek met professionele meetapparatuur kan, zo blijkt, soms bedrogen uitkomen. In de nabije toekomst verwacht ik dat de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid vast en zeker verder zullen toenemen. Als de zorg voor arbeidsomstandigheden vergeleken wordt met de medische/ klinische zorg waar al kennis en ervaring is opgedaan met gebruik van apps, dan ontstaat een mooie lijst van kansen, belemmeringen en risico’s. Arbo apps bieden goede kansen in deskundigheidsondersteuning en het uitoefenen van goed vakmanschap. Informatieve apps kunnen daarin een snelle en goede bron van informatie zijn. De algemene veronderstelling dat bij de ontwikkeling van iedere app een professional uit dat specifieke werkveld is betrokken, is onjuist en kan een risico vormen. Ter indicatie: bij slechts 10% tot 30% van de medische apps is een arts betrokken terwijl ruim 80% van de artsen apps in de praktijk gebruikt. Bij de ontwikkeling van arbo apps is de huidige betrokkenheid van arboprofessionals, naar verwachting, ook niet hoog. De opslag van bedrijfsgevoelige of medische informatie van personen in de cloud van een app of een smartphone kan ook een belemmering vormen voor inzet van arbo apps. Een ander risico of juist een kans zijn de lage kosten van Apps en sensoren in vergelijking met software voor de PC of professionele meetapparatuur. De verleiding om de goedkopere (onnauwkeurige) weg te kiezen in plaats van de dure ligt daarmee op de loer. Het is bijvoorbeeld mogelijk om een dodelijk gas als H2S te meten met een smartphone sensor die een fractie kost van professionele meetapparatuur maar zou u dat doen? Een positief effect van de lage kosten zijn de mogelijkheden tot een verhoogde werknemerparticipatie in de zorg voor arbeidsomstandigheden: empowerment met behulp van arbo apps / meetsensoren levert mogelijk extra betrokkenheid en een versterkt veiligheidsklimaat.

Ontwikkelingen en toekomst

De inpassing van mobiele technologie in de gezondheidszorg, ook gedreven door de stijgende zorgkosten, gaat hard. De arbozorg zal deze ontwikkeling ook gaan volgen waarbij niet de patiënt maar de werknemer een meer participerende rol gaat krijgen. De komst van internet heeft de wereld en ons leven veranderd. De mobiele en sensortechnologie zal dat eveneens gaan doen. Het zal ons een nieuw perspectief op situaties bieden. De mens krijgt een zesde of misschien zelfs zevende zintuig. We krijgen aanvullende informatie via brillen (Google Glass) of draagbare apparaten/horloges (smartwatches) waarop kunnen acteren om gezonder te leven/werken of mogelijk te overleven. Veiligheidsinformatie wordt aan je getoond op moment dat het relevant wordt. Denk aan een veiligheidsbril die, in je ooghoek, informatie projecteert over een gas of vloei- stofleiding die je moet doorslijpen: is hij leeg, is hij gespoeld of is de druk eraf. De nieuwe technieken weten waar je bent, bij welke leiding je staat en koppelt deze informatie aan gegevens van het productieproces. Het voegt extra waarde toe aan jouw realiteit: augmented reality. Het verzamelen en bundelen van al deze data (big data) biedt ongekende mogelijkheden voor de toekomst: nieuwe behandelmethoden in ziekenhuizen of opvallende inzichten in oorzaken van incidenten die nu nog onzichtbaar zijn. Big data en hoe je daarmee omgaat als bedrijf, onderzoeksinstituut of overheid zal bepalend worden (wie wint de concurrentieslag?). Creëren we hiermee slimmere organisaties en “dommere” werknemers die veiliger werken? De toekomst zal het uitwijzen.