Bestuurders hebben een volmaakte opvatting over integriteit

De toezichthouders lijken een andere perceptie van integriteit te hebben

Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) geeft aan dat we in plaats van op de man spelen, we beter het inhoudelijke debat aan kunnen gaan over botsende waarden en belangen waartussen gelaveerd moet worden. Dit kan natuurlijk alleen maar aangemoedigd worden, en het is dan ook te hopen dat verschillende partijen dit willen. Waar echter aan voorbij wordt gegaan is dat bestuurders zelf ook waarden en belangen hebben.

Wat de titel weergeeft lijkt de conclusie te zijn van het begin dit jaar gepubliceerde rapport van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG): Integriteit in zorgorganisaties: perspectieven van bestuurders.

Andere perceptie

Het spreekt vanzelf dat dit van het CEG een veel bredere uitspraak is dan alleen een voor bestuurders van zorgorganisaties. Op alle plaatsen waar bestuurd wordt, speelt integriteit een belangrijke rol. Het wordt pas spannend als de bestuurders zelf aan het woord komen. Een van de belangrijke conclusies van het rapport is dat bestuurders een andere perceptie van integriteit hebben dan de Tweede Kamer, toezichthouders, media en publieke opinie – en impliciet wordt gezegd dat de bestuurders de juiste opvatting hebben. In de publieke opinie wordt integriteit vaak gebruikt als antoniem voor fraude en wangedrag. De maatschappelijke veroordeling van vermeend oninteger gedrag is vaak groot, en wordt bovendien op de man gespeeld. Integriteit betekent dan het opvolgen van een min of meer vaststaande publieke moraal, die al dan niet via de wet wordt afgedwongen. Bestuurders zelf echter zien integriteit als: “(…) worstelen met complexe belangenafwegingen in grijze gebieden waarin de integere handelwijze niet van te voren vaststaat.” Bestuurders zijn dan ook terughoudend om te zeggen dat ze erg veel invloed hebben op de integriteit in de organisatie die ze besturen. Ze willen met name graag integriteit op een waardengeladen (value-based) wijze aankaarten, en niet op een regelgestuurde (rule-based) manier. Bestuurders voelen zich hierin echter geremd door de politiek, toezichthouders, et cetera; zij zouden hen ‘dwingen’ op een regelgestuurde wijze integriteit te benaderen, op straffe van de schandpaal. Anders gezegd, bestuurders willen zelf graag integriteit op basis van vertrouwen waarmaken, terwijl dit vertrouwen ze niet wordt gegund, aldus het CEG:

“De voorkeur die bestuurders hebben voor values- based benaderingen brengt hen in een ongemakkelijke spagaat, want tegelijkertijd worden bestuurders door toezichthouders, zorgverzekeraars en in het publieke debat afgerekend op controle en regels. Het gesprek over deugdzaam handelen in het licht van complexe afwegingen en over values-based benaderingen om integriteit te bevorderen zien we in het publieke debat nauwelijks terug. Dat is jammer omdat regels slechts een ondergrens bieden. Moeten we niet ambitieuzer zijn en het debat aangaan over de grijze gebieden waarin integriteit onder druk komt te staan?”

Bestuurders zijn niet alleen aan het afwegen tussen waarden en belangen die zich intern of extern aan hen opdringen, ze zijn zelf ook onderdeel van dit spel. Bestuurders kunnen belang hebben bij status, macht of geld. Als ondernemers willen ze graag groeien, sociale betrokkenheid kan een rol spelen, liefde voor het product of dienst, de voorliefde voor ingewikkelde en risicovolle puzzels, et cetera. Impliciet lijkt het CEG de bestuurders te positioneren als zeer integere en zelfbewuste mensen, en politici, toezichthouders, journalisten – ja zelfs de hele samenleving – als ‘perverse prikkels’. Bestuurders staan echter niet boven of buiten de botsende waarden en belangen, maar maken daar zelf onderdeel van uit. Dus ja, er moet een inhoudelijk debat ontstaan over waarden en belangen, en dat betekent dat iedereen, inclusief de bestuurders, het aanwijzen van een zondebok moet overstijgen.

 

Dit artikel is eerder gepubliceerd in ‘Goed Bestuur & Toezicht 2 2016’ en kan compleet worden gelezen via de downloadfunctie, boven en onderaan deze pagina.