Verandermanagement modellen: De kleuren van de Caluwé en Vermaak

Het kleuren verandermanagement modellen voor veranderen uitgelegd

Prof. dr. Léon de Caluwé bedacht een handig verandermanagement modellen op basis van kleuren om duidelijkheid te scheppen in de verandermanagement. Dat is nodig, omdat het woord ‘veranderen’ een containerbegrip is geworden; wanneer in een organisatie over veranderen gesproken wordt, is niet duidelijk waar het precies over gaat. Gaat het over de uitkomst/het doel, of het proces? De 5 kleuren van Caluwé scheppen helderheid. Elke kleur staat voor een bepaalde manier van denken. Cruciaal voor effectief verandermanagement.

Verandermanagement modellen

Het woord veranderen is een containerbegrip. Wie op zoek gaat naar de achterliggende waarden en betekenissen komt een scala van begrippen tegen. Want, wat bedoelen we precies als we het over veranderen hebben? Hebben we het over de uitkomst (het doel/effect) of bedoelen we het veranderingsproces, de overgang van de ene toestand naar de andere? En hoe kan het toch dat een beschreven veranderstrategie zoveel verschillende veronderstellingen oplevert. Veranderen begint met helderheid in de verschillende betekenissen van het woord.

Bij organisatieveranderingen zijn vijf onderscheidende manieren van denken te onderkennen. Om het benoemen ervan te vergemakkelijken, krijgt elke denkwijze een eigen kleur. Gekozen is voor de primaire hoofdkleuren plus de optelsom daarvan: wit. Aan elke kleur is de lettergreep ‘druk’ toegevoegd, wat verwijst naar het streven van de veranderaard.

Geeldruk denken

Denkwijze: Er verandert iets als je door middel van een onderhandelingsproces de belangen van de belangrijkste spelers bij elkaar kunt brengen. Achterliggende gedachte: het bijeenbrengen van belangen en het effectief nastreven van complexe doelen in een omgeving met op elkaar inwerkende belangen en invloeden.

Geeldruk denken heeft te maken met de symboliek van de macht (de zon, het vuur) en coalitievorming (broedprocessen bij de open haard)

xpw-veranderkunde-cta-3 (1)

Blauwdruk denken

Denkwijze: Er verandert iets als je onderzoekt wat de beste oplossing is en die planmatig implementeert in een rationeel proces. Achterliggende gedachte: het van tevoren vastleggen van het resultaat, het specificeren van eisen en het uitvoeren en bijsturen in het licht van het resultaat.

Blauwdruk denken is goed te omschrijven en te garanderen omdat de uitkomst van tevoren vaststaat. De blauwdruk staat voor het van tevoren gemaakte ontwerp/tekening van ‘iets’ (verandering gebouw, productiestraat, informatiesysteem e.d.) dat vervolgens gerealiseerd/geïmplementeerd wordt.

Rooddruk denken

Denkwijze: Er verandert iets als je mensen op de juiste manier prikkelt, zodat ze zich gewaardeerd en gezien voelen in een sociaal proces
Achterliggende gedachte: veranderen is hier vooral het inzetten van HRM-instrumenten en organisatiekundige elementen om de ‘zachte’ aspecten (personeel, managementstijl, talenten, competenties) van een organisatie te veranderen
Rooddruk denken gaat erom dat de mens moet worden beïnvloed, verleid en uitgelokt.
Als bijpassende kleur is de kleur van menselijk bloed gekozen, omdat het veranderen hier om de mens gaat.

Groendruk denken

Denkwijze: Er verandert iets als je mensen in leersituaties brengt, ze bewuster en bekwamer maakt waardoor hun vermogens toenemen in een ontwikkelproces.
Achterliggende gedachte: mensen veranderen of in beweging krijgen vindt plaats door ze te motiveren om te leren, ze in leersituaties te brengen en door het lerend vermogen te vergroten. De uitkomst van het proces is sterk afhankelijk van dat lerend vermogen.
Groendruk denken gaat om groeien, zoals het groen van de natuur. Het gaat hier om mensen met hun motivatie en leervermogen aan het werk te krijgen en ze vervolgens het groene licht te geven.

Witdruk denken

Denkwijze: Er verandert iets als je spontane evolutie een handje helpt door ruimte te geven waar energie zit en blokkades wegneemt in een dynamiserend proces.
Achterliggende gedachte: verandering is een permanent proces en alles verandert ook vanzelf. Sturen is blokkades wegnemen, goed waarnemen en duiden van wat er zich afspeelt. Het is gebaseerd op het aanspreken van innerlijke zekerheid in plaats van uiterlijke zekerheden

Witdruk denken: Zingeving speelt een belangrijke rol. Voor de ‘kleur’ wit is gekozen omdat wit alle kleuren omvat en de zelforganisatie en het evolutie denken vertegenwoordigt en omdat wit de meeste ruimte biedt voor invulling: alles is nog open.

Borging en valkuilen
Elke kleurdruk kent zijn eigen borging en valkuil. We zetten ze hieronder op een rij:

Geeldruk denken

Valkuil: Luchtfietserij, verlies-verlies situatie
Borging: Beleidsdocumenten en machtsbalans, loyaliteit
De uitkomst van de verandering is lastig te voorspellen omdat deze afhankelijk is van de (mogelijk) wisselende macht en invloed van groepen/partijen.

Blauwdruk denken

Valkuil: Negeren van externe en irrationele aspecten
Borging: meten = weten, mogelijkheid tot bijsturen
Het veranderingstraject kan relatief kort zijn, althans in vergelijking met de andere manieren van denken.

Rooddruk denken

Valkuil: Verstikkende systemen, zachte heelmeesters
Borging: HRM-systemen, goede verhoudingen, communicatie
De verandering (de utkomst, het resultaat) kan in deze manier van denken wel van tevoren worden bedacht, maar kan niet worden gegarandeerd omdat het afhankelijk is van de interactie tussen de verandering en de ‘slachtoffers’.

Groendruk denken

Valkuil : Niemand uitsluiten, gebrek aan actie
Borging: Lerende organisatie
Het veranderingstraject kost veel tijd: het is aanleren en afleren en vallen en opstaan.

Witdruk denken

Valkuil: Oppervlakkig begrip, laissez-faire houding
Borging: Zelforganisatie, kwaliteit van dialoog
De verandering is niet te beheersen. Deze kan wel gefaciliteerd of bemoeilijkt worden. De beïnvloedingsmogelijkheden zitten voornamelijk is het helpen oplossen van blokkades en het aanspreken van de innerlijke zekerheid van mensen.

Auteur: Prof. dr. Léon de Caluwé

verandermanagement-seminar